TÁC DỤNG SINH HỌC CỦA TIA UVB

- Hồng ban do mặt trời: Phổ gây ra hồng ban là trong vùng UVB, tác dụng gây ra hồng ban tối đa ở bước sóng 308nm. Người ta chia ra 4 độ hồng ban, độ nặng tăng dần từ: Hồng ban màu hồng, hồng ban màu đỏ tươi, hồng ban tím, phù nề, đau, tróc da (tạo phỏng nước). Cường độ của hồng ban tùy thuộc vào thời gian và cường độ tiếp xúc ra ánh sáng (mùa, gió, độ cao, vĩ độ v.v...).

- Tạo sắc tố chậm hay sự nâu da: Sự nâu da bắt đầu từ 2 ngày sau khi tiếp xúc và tác dụng tối đa vào khoảng ngày thứ 20. Nó biến mất dần sau đó nếu không phơi nắng nữa. Sự tạo sắc tố này là do phản ứng đáp ứng của da làm tăng sức chứa melanin trong da do sự tiếp xúc của da và do tác động của ánh sáng mặt trời.

- Tăng sừng: Tia UVB cũng như UVA có vai trò làm tăng sự phân bào của Keratinocytes làm cho lớp sừng dày lên. Ở người bị mụn trứng cá, hiện tượng tăng sừng này rất tai hại vì nó làm tăng thêm sự ứ đọng chất bã, làm tăng các mụn cồi (comedons) đồng thời xuất hiện nhiều sang thương viêm hơn.

- Sự lão hóa da do ánh sáng mặt trời: Tác dụng của tia sáng mặt trời trong việc tạo ra sự lão hóa da đã được chứng minh nhờ vào công trình của Lauken Kligman trên những con chuột không có lông. Ở người, ngày nay người ta cho rằng sự lão hóa da do ánh sáng mặt trời là do tác dụng công và sự hiệp đồng giữa tia UVA và UVB, tia hồng ngoại và tia ánh sáng khả kiến.

- Sinh ung thư: Ung thư da (tế bào đáy và tế bào gai) tác dụng sinh ung của ánh sáng đối với ung thư tế bào đáy và ung thư tế bào gai là một hiện tượng tích lũy tùy thuộc vào liều lượng của ánh sáng. Bên cạnh đó còn có u ác tính. Đối với bệnh này, tác dụng sinh ung của ánh sáng mặt trời không phải do tác dụng tích lũy mà có liên quan đến sự tiếp xúc ánh sáng đột ngột và dữ dội ở thời thơ ấu.

- Khởi phát hay làm nặng thêm những bệnh da do ánh sáng: Bệnh da nhạy cảm ánh sáng do thuốc bôi tại chỗ hay toàn thân, tertinoine, peroxyde benzoyl, amitriptyline, vinblastine.

TÁC DỤNG SINH HỌC CỦA TIA UVA

- Tác dụng sinh hồng ban: Tia UVA cũng có tác dụng sinh hồng ban nhưng cần 1 liều gấp 1.000 lần cao hơn so với liều cần thiết so với UVB để gây ra cùng 1 tác dụng.

- Tác dụng sinh sắc tố: Tạo sắc tố ngay tức thì, hiện tượng này có liên quan đến tia UVA và ánh sáng mặt trời khả kiến. Khi đó sẽ tạo một sắc tố nâu mờ tạm thời, xuất hiện vài phút đến vài giờ và có thể duy trì đến 36 giờ.

- Sự lão hóa da do ánh sáng: Trong phổ UVA, đó là những tia UVA ngắn là tia gây lão hóa. Tia này phối hợp với tia UVB gây ra những tổn thương ít nặng nề nhưng sâu hơn những tổn thương của UVB.

- Tác dụng sinh ung do ánh sáng:

- U sắc tố ác tính: Tiếp xúc đèn UVA có thể là một yếu tố nguy cơ thêm vào đối với u sắc tố ác tính.

- Khởi phát hay làm nặng thêm những bệnh da do ánh sáng: do sử dụng thuốc bằng đường tại chỗ hay toàn thân psoralènes, cyclines, phiazine, quinolones... Vài bệnh da nhạy cảm ánh sáng như lupus, cholasma, trứng cá đỏ...

BS. PHẠM THỊ KIM ANH (BV. Da Liễu TPHCM)